Pastörizasyon
Pastörizasyon, süt gibi gıdalara bozulmaya yol açan mikroorganizmaları yok etmek için uygulanan, tanımlı sıcaklık ve süreli ısıl işlemdir.
Pastörizasyon (Fr. pasteurisation; İng. pasteurization), süt, meyve suyu ve bira gibi ürünlerin bozulmasına yol açan mikroorganizmaları yok etmek amacıyla, ürüne belirli bir sıcaklıkta belirli bir süre uygulanan ve ardından hızlı soğutmayla tamamlanan ısıl işlemdir.
Pastörizasyon ne demek?
TDK sözcüğü Fransızca pasteurisation‘dan alınmış olarak verir ve sözü edilen ürünlerin mikroorganizmaların yok edilmesi için özel düzeneklerde ısıtılıp ani olarak soğutulması diye tanımlar. Yöntem, adını Fransız bilim insanı Louis Pasteur’den alır. Britannica’ya göre Pasteur 1860’larda şarap ve biranın kısa süre ısıtılmasının istenmeyen fermantasyonu önlediğini göstermiştir.
Türkiye’de içme sütü mevzuatında pastörizasyon
Türk Gıda Kodeksi İçme Sütleri Tebliği (Tebliğ No: 2019/12; Resmî Gazete, 27.02.2019) pastörizasyonu çiğ süte uygulanan bir ısıl işlem olarak tanımlar ve iki örnek kombinasyon verir:
| Yöntem | Sıcaklık / süre |
|---|---|
| Kısa süreli yüksek sıcaklık | En az 72 °C’de 15 saniye |
| Düşük sıcaklıkta uzun süre | En az 63 °C’de 30 dakika |
Tebliğe göre işlem sonrası alkali fosfataz testi negatif olmalıdır; pastörize süt ise üretimden hemen sonra 6 °C’yi geçmeyecek sıcaklığa soğutulan içme sütüdür. Bu nedenle pastörize süt soğuk zincirde taşınır ve buzdolabında saklanır; raf ömrü UHT süte göre kısadır.
Operasyon notu
Kafe ve mutfaklarda pastörize süt teslim alınırken ürün sıcaklığı ve son tüketim tarihi kontrol edilmeli, açılan ambalajlar FIFO ilkesine göre kullanılmalıdır. Not: Tebliğ, 2000 tarihli “Çiğ Süt ve Isıl İşlem Görmüş İçme Sütleri Tebliği”ni yürürlükten kaldırmıştır; güncel değişiklikler için mevzuatın son hâli kontrol edilmelidir.
Örnek: “Kafe, latte ve cappuccino için yalnızca pastörize tam yağlı süt kullanıyor.”
İlgili terimler
Kaynak: Türk Gıda Kodeksi İçme Sütleri Tebliği (Tebliğ No: 2019/12), Resmî Gazete 27.02.2019/30699; TDK Güncel Türkçe Sözlük; Britannica – Pasteurization


